AS PÉLUMIS.
Acompañaba as fotus cun un pequenu traballu, en dois folius, a unma sola cara; nu que describía a pedra, aportandu a sua hipótesis sobri a posibli utilidai que le deran us antiguos.
Moviu pur as suas pesquisas y en razón a que él ya nun se acordaba ondi había feitu as fotus, me pusi a caminhar pur a zona ondi pensaba que pudía estal ubicá; tomandu únicamenti comu referencia un pequenu trozu da serra que aparecía nu fondu de unma das fotus.
Estuvi varias minhás merodeandu sin chegal a dal cun u que buscaba, pero ca pasu que daba me acercaba mais a ela, moviu pur unma forza extranha, que me levaba hasta a sua posición.
Finalmenti pa minha sorpresa, guiau pur unma certa intuición, me subí encima de uns barrocus, y a vista se foi, comu si supera de sempris que alí se encontraba; a fijarsi sin duda ninhuma sobre aquela enigmática pedra que estaba esperándomi na finca du arroyu Castañu, nu términu das Ellas, sabi Dios cuántus centus de anus.
Na mais toparmi cun ela, algu despertó nu mei interiol un afán desmesurau pur dal cun a utilidai pa que foi feita. Estuvi mutu tempu dandu voltas u tema; diva y volvía a dil u sitiu, pero sempris u regresal de alí me quedaba umna certa inquietud nas minhas entranhas.
Ficía fotografías das inmediacions. Estuvi cun us amus da finca, que me deran toas as facilidais pa entral y ficel de ela cuantas fotus quisera.
Mutas vecis estuvi tentau de falal da pedra tomandu comu própias as referencias de Enrique. Otras me frenaba sintindu un gran empuji que me levaba a leel y sabel sobri us primeirus pobladoris de estis lugaris y a suas costumbris. Esa misma forza me levaba unma y otra vez a visital y escudrinhal pur us alrededoris.
Encontrí tumbas antropomórfas que me falaban dus visigodos, tamén ví sobri u terrenu unma bandeja feita en granitu, a ras du solu, que pur aquí alguns me dicin que se chama "lagareta", otrus simplementi "pila".
Inda nun me daba pur contentu cuandu nas últimas vecis que andaba escudrinhandu, me dí conta que fora da finca y lindandu cun a pared Norti da misma, se encontraba un solu de granitu cun duas incisions perfectamenti feitas, y paralelas entre elas. Ambas tinhan a misma forma y tamanhu y me daban a sensación de que a sua utilidai podría habel siu pa introducil algún tipu de posti que se levantara verticalmenti sendu de cada umna de estas incisions.Na parti Sur du solu encontrí un canal. Cuandu estaba ensimismau dandu voltas a esti novu hallazgu, ví que na pared que lindaba cun u solu había umna pedra formandu parti da pared que estaba labrá y pur a forma pudría tratarsi de algún tipu de contrapesu.
Tos estis hallazgus me levaban hacía un mismu caminhu que me alejaba ca vez mais du que inicialmenti había moviu u mey interés. Pur istu me pusi en contactu cun Enrique y le mandí fotus dus meis hallazgus pur si él tinha a oportunidai de entrevistarsi cun persoas entendías en temas arqueológicus u etnográficus que mus alumbraran sobre to istu.Isabel falaba cun u sei companheru u Aparejadol; e intercambiaban as suas opinions técnicas de to u que diban vendu, mentras ficían as fotus pa insertal nu informi, que me dijeran que enviarían a Sección de Patrimonio da Junta de Extremadura.
Dentru da finca ondi mora a famosa pedra que me moveu a to istu, mentras ei falaba con Jesús u fillu du amu, que mus había abertu as portas y, depois de oivil alguns dus comentarius dus Técnicus, y uniu a toas as minhas anterioris pesquisas; as pezas du "rompecabezas" se foran juntandu de forma creu que certeira.A pedra, definitivamenti dejó de rondal na minha cabeza comu objetu mágicu, pur u que me decía Isabel y se foi transformandu en utensilu agrícola, de esta maneira:
Primeiru José, funcionariu du ayuntamentu das Ellas, cuandu le preguntí estis tempus atrás pur u nomi cun u que se cunhoci u terrenu ondi se encontran toas estas pezas das que venhu falandu; me diju que se cunhoci comu PÉLUMES o PELUMES. Y asina pudi efectivamenti comprobal que apareci nu catastru.
U sustantivu latinu pa denominal unma prensa de lagal, era PRAELUM PRAELUMI, tamén PRELUM PRELUMI, levandu a maior forza da pronunciación na primeira sílaba; e dicel PRElum PRElumi; pur u tantu u lugal ondi se encontraban as prensas suponho que se diría PRÉLUMI y partindu de istu a sua evolución etimológica pudo derival en PÉLUMIS - PÉLUMES.Segundu, a pila a ras du solu, que alguns me dijeran que se conhoci comu "lagareta" y otrus comu "pila", ben pudu tratarsi de unma prensa olearia rudeimentaria romana, que cun u tempu tamén pudu tel usu comu lagar pa pisal a uva.
Terceiru, u solu de granitu cun u canal, cun as duas incisions, y a pedra labrá a modu de contrapesu; mus leva tamén a otra forma mais traballá de prensa de aceituna de época tardorromana o visigoda; de maneira que us cortis paralelus, ben definius y profundus sobri u solu levantarían dois pedestais, de madeira, que sustentarían a palanca y está terminaría cun u contrapesu.
En a plataforma de arriba se prensaba a aceituna y u zumu descendía hasta a segunda plataforma, ondi irían quedandu us restus dus pipus y us posus; pasandu ya depurau a través du canal de esta segunda plataforma a us recipientis.
Na parti superior traseira de esta pila, se encontran us cortis sobri us que se montarían us ejis que accionarían a palanca pa prensal a aceituna.
Finalizandu us fundamentus das minhas opinions, digu que a producción de aceituna y aceiti en tos us nosus lugaris da Serra de Gata, ha siu y é abundanti y provén de us tempus mais remotus.U mei deseu primoridial que me moveu, desde que Enrique me envió as fotografías hasta finalizal esti traballu que agora estais leendu foi u de promovel u interés y a defensa de estas reliquias y que tos, tantu us vicinhus destis lugaris comu as nosas autoridais, sepamus valoral y conserval esti patrimonio y evital nu posibli que sea esquilmau pur desaprensivus y descastaus, sin escrúpulus.






Pur u tantu ha posibilitau us novus artístas dus nosus lugaris darsi a cuñocel na plaza du Ayuntamentu de Vegaviana. Han postu mutu empeñu e ilusión aunque había escasa presencia de públicu y ficía un friu que "pelaba us hosus".
Us nosus paisanus actuaran u Sábadu día 2 de Diciembri. Comenzó a joven de 15 anus de Valverdi Trinidad Rivas, a isu das seti da tardi cantandu versions de composicions de música ligera española y alguma canción propia que ten u sei meritu na a sua edai. A continuación, actuó u grupu de rock valverdeiru, de recienti creación, denominau "In Trámiti", destacandu as suas versions en valverdeiru de composicions rockeiras españolas y uma canción propia, tamen en valverdeiru, que deran a cuñocel pur primeira vez nun mediu de comunicación pública, nu programa da televisión extremeña, "Bravo por Extremadura", u día 18 de Octubri pasau. Hay que dicel que debi sel u primel grupu de música que canta na nosa fala. Terminaran u pasu pur esti Espaciu pa creación joven us componentis du grupu das Ellas, denominau "T4", que tocaran uma docena de cancions propias con suma maestría, sobri to u gitarra solista Sevito.